Węzeł Poznań

 Schemat  Historia  Opisy stacji  Opisy linii

      Historia Poznańskiego Węzła Kolejowego sięga XIX wieku, a dokładniej roku 1842, kiedy to z inicjatywy Polaków zasiadających w Poznańskim Sejmie Ustawodawczym, powstał komitet, którego celem było przygotowanie projektu budowy kolei. Projekt ten zakładał wybudowanie lini kolejowej Poznań - Frankfurt nad Odrą, tak aby połączyć ją z budowaną już linią Berlin-Frankfurt. W dalszej perspektywie zamierzano przedłużyć ją w kierunku wschodnim i uzyskać połączenie, z należącą wtedy do zaboru rosyjskiego, Warszawą.
Niestety zarówno Prusy jak i Rosja nie widziały potrzeby budowania takiego połączenia, dlatego więc projekt ten nie został zrealizowany.
     W wyniku zaakceptowania przez Króla Fryderyka Wilhelma IV projektu zakładającego budowę jednotorowej lini kolejowej, łączącej Poznań ze Stargardem Szczecińskim, który od początku 1846 roku posiadał połączenie kolejowe ze Szczecinem, 4 marca 1846 roku spółka akcyjna o nazwie "Towarzystwo Kolei Żelaznej Starogrodzko - Poznańskiej" otrzymało koncesję na jej budowę.
Prace budowlane rozpoczęto już 20 marca 1846 roku rozpoczynając budowę od Stargardu Szczecińskiego. Po ponad roku budowy, bo 10 sierpnia 1847 roku skończony był, liczący 67 kilometrów odcinek do Dobiegniewa. 20 czerwca 1848 roku zakończono budowę odcinka Wronki-Szamotuły. Natomiast 1 sierpnia tego samego roku gotowe było już połączenie z Wronek do Krzyża.
Linia dotarła do Poznania 9 sierpnia 1848 roku, kiedy to zakończyła się budowa ostatniego odcinka Szamotuły-Poznań.
      Pierwszy poznański dworzec kolejowy w wyniku braku zgody ze strony administracji wojskowej został wybudowany na peryferiach Poznania we wsi Jeżyce. W miejscu gdzie obecnie znajduje się Stary Ogród Zoologiczny i zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej.
Już 9 sierpnia 1848 roku do Poznania wjechał pierwszy pociąg relacji Szczecin-Poznań.
      Dzięki połączeniu z Krzyżem, Poznań 27 lipca 1851 roku uzyskał połączenie z Piłą i Bydgoszczą a później z portem w Gdańsku, poprzez wybudowanie lini Berlin-Królewiec, zwanej Ostbahnem.
      27 października 1856 roku otwarto kolejną linię kolejową dochodzącą do Poznania. Była to tak zwana Kolej Wrocławsko-Poznańska, która jak wskazuje nazwa łączyła Poznań z Wrocławiem. Linia ta przebiegała podobnie jak dziś do Dworca Głównego, dopiero za nim skręcała na zachód przecinając obecną ulicę Głogowską, Bukowską i Zwierzyniecką by dotrzeć do dworca Kolei Starogrodzko - Poznańskiej.
Mniej więcej w tym samym czasie wybudowano na wysokości ulicy Bergera (przy ZNTK), parowozownię wachlarzową (późniejsza Parowozownia II) obsługującą tabor Kolei Wrocławsko-Poznańskiej.
      Trzecia linia kolejowa docierającą do Poznania prowadziła z Gubina przez Zbąszyń. Już 26 czerwca 1870 roku dokonano uroczystego otwarcia tej lini, zwanej Koleją Marchijsko-Poznańską. Z biegiem czasu linia Gubin-Zbąszyń straciła swoje znaczenie na rzecz, bocznej wtedy linia do Frankfurtu nad Odrą. To właśnie ona jest dzisiaj jedna z głównych lini tranzytowych Polski.
Do Poznania wbiegała ona od zachodu przez miejscowości Junikowo i Kopaninę i kończyła się na tzw. Dworcu Łazarskim, mieszczącym się przy obecnej ulicy Zachodniej. Przy dworcu tym mieściła się Parowozownia III.
       26 maja 1872 roku wybudowano linię Poznań-Gniezno-Inowrocław-Bydgoszcz z odgałęzieniem w Inowrocławiu do Torunia (25.03.1873 r.).
Ruch pasażerski z tej lini obsługiwany był w prowizorycznych budynkach, wzniesionych w okolicach Dworca Łazarskiego. Podczas budowy Dworca Centralnego obsługiwały one również pasażerów korzystających z Kolei Starogrodzko-Poznańskiej.
Obsługa techniczna pociągów Kolei Poznańsko-Bydgoskiej odbywała się w wybudowanej w 1876 roku parowozowni prostokątnej o 24 stanowiskach (późniejsza Parowozownia IV). Prawdopodobnie mieściła się ona w miejscu gdzie obecnie stoi hala napraw lokomotyw spalinowych Zakładu Napraw Taboru Kolejowego.
       10 grudnia 1875 roku oddano do użytku linię Poznań-Kluczbork. Towarzystwo Kolei Poznańsko-Kluczborskioej, mające siedzibę w Poznaniu wybudowało dworzec na polach Górnej Wildy (na terenie obecnych ZNTK). W miejscu hali napraw, należącej do tego towarzystwa dzisiaj znajdują się pozostałości po lokomotywowni towarowej.
        W związku z budową coraz to nowych lini, zauważono potrzebę budowy jednego Dworca Centralnego, wiążącego wszystkie te linie. Dlatego w 1874 rozpoczęto budowę takiego właśnie dworca, który dzisiaj istnieje jako Dworzec Główny. Budowa tego dworca wiązała się z przebudową części węzła. W roku 1872 wybudowano m.in. nowy wjazd od strony Szczecina.
        15 maja 1879 roku oddano do użytku kolejne połączenie. Była to linia Poznań-Szczecinek, wybudowana jako jednotorowa. Około 1910 roku odcinek Piła-Poznań przebudowano na dwutorowy, jednakże w wyniku spadku znaczenia tej lini, w 1922 zdemontowano drugi tor na odcinku od Rogoźna do Dziembówka. W okresie II Wojny Światowej rozebrano drugi tor na odcinku Złotniki-Rogoźno. W 1970 roku odbudowano drugi tor od Złotników do mostu w Obornikach. W takim stanie linia przetrwałą do dziś.
        Obecna linia nr 3 (Warszawa Zachodnia-Kunowice) bierze swój początek 1 września 1887 roku, kiedy to uruchomiono odcinek drugorzędnej lini Września-Poznań, a 1 stycznia 1884 roku dalszy jej odcinek Września-Strzałkowo. Odcinek Strzałkowo-Kutno wybudowano dopiero w 1922 roku roku, skąd możliwa już była jazda do Warszawy po wybudowanej w 1873 roku lini Kutno-Warszawa. Ruch pociągów między Poznaniem a Kutnem odbywał się dopiero od 1928 roku z powodu wykrytych wad, wykluczających ruch pociągów po tej lini. Podczas II Wojny Światowej Niemcy dobudowali drugi tor.
W 1898 roku, na podstawi ustawy tzw. "Kleinbahn", rozpoczęto prace na Średzką Koleją Powiatową. Linia ta uruchomiona została 23 czerwca 1902 roku.
        Okres II Wojny Światowej to czas podczas, którego dużemu zniszczeniu uległą (ok. 50%) infrastruktura kolejowa. Zniszczeniu uległa większość mostów, m.in. most na Starołęce.
Po zakończeniu działań wojennych w 1945 i wyzwoleniu Poznania, natychmiast przystąpiono do odbudowy sieci kolejowej.
        W 1968 roku rozpoczęto prace przy budowie północnej, towarowej obwodnicy miasta, łączącej linię 361 (Poznań-Szczecin) ze stacją towarową Poznań Franowo. Budowę ukończono w 1970 roku.
        W najbliższych latach przewiduje się modernizację PoznańskiegoWęzła Kolejowego polegającą między innymi na instalacji nowoczesnych urządzeń sterowania ruchem, zwiększeniu prędkości na liniach wychodzących z Poznania. Planuje się również generalną przebudowę Dworca Głównego oraz zagospodarowanie tzw. "wolnych torów" (stary dworzec towarowy).


copyright © 2005-2007 M. Nawrot, M. Skrzypkowski, M. Purc. Wszelkie prawa zastrzeżone -- All rights reserved.